Войти
Ru

О роде Кыпшак (часть 2)

XVIII ғасырдағы орыс әкімшілігінің ресми құжаттарында Қыпшақ тайпалары мен оның руларының орналасуы жайындағы мәліметтер аз. Қыпшақ руының ақсақалы Толе батыр туралы (1731 ж.), Ресей бодаидығына ант берген мырзалар мен батырлар туралы (1742 ж.), Ертіс бойында Железиика бекінісі маңында кошіп жүретін Оразмәмет тархан ақсақалдың Қыпшақ ұлысы туралы (1763), Орыс сұлтаниың ұлы, Коряков форпостысыпа жақын жерде кошіп жүретін Сұлтапмәмет сұлтан туралы (1764) айтылады. Капитан Андреевтіц «...Суреттемесінде» қыпшақтар туралы былай делінген: 2-Қыпшақ болысы Құлан-Бұлан, ұзын, Колденең, Бұлтық, Тасқор, Танабұғы, Қарабалық, Алтынбас, Шаңқалақ, Торыайғыр, Қара-Жұлба және Арық ұриақтарына бөлінеді.

Ямышев бекінісінен Железинка бекінісіне дейін жайылмалар мен аралдарды қоса Ертіс өзені бойында көшіп жүреді. 5-Күрлеуіт болысының (күрлеуіт руы М. М.) бір болігі тура Песчаная станицасы тұсында жайылмалар мен аралдарда көшіи жүреді. Қыпшақтар Железинка бекінісінен Омбы бекінісіне дейінгі кеңістікте және Тобыл шебі бойында Покровск бекінісі тұсында арғындармен (Атығай руы) және керейлермен шектес көшіп жүрген. Капитан Андреевтің мәліметтерін Г. Волконскийдің материалдары едәуір толықтыра түседі, оларды оқи отырып, қыпшақтардың былайша орналасқанын аиықтауға болады. Қыпшақ руының бір атасында 1000-дай шаңырақ бар.

...Есіл, Обаған өзендері маңында және Жасыр мен Бағар жазығында көшіп жүреді. Қыпшақ руының төрт атасында 3000-дай шаңырақ бар. Жаз кезіиде Тобыл, Аят өзендері бойында және оның сағасында көшіп жүреді. Қыстыгүні Дала бекінісінен Троицкіге өтіп, Усть-Уй бекінісіне дейін, сөндай-ақ Үй өзені бойында, Тобыл өзені не қарай жәие сол бекіиістер тұсындағы даланы қыстайды. Қыіішақ руынның алты атадан тұратын Танабұғы тармағында 2000-дай шаңырақ бар. Жазғы қоныстары сол жерде. Көлденең Қыпшақ руының төрт атасында 2000-дай шаңырақ бар. Сол жерде көіпіп жүреді.

Торыайғыр қыпшақ руьшыц төрт атасында 3500-дей шаңырақ бар. Олардың жазғы жайлауы шеп жақтағы Аманқарагай, Белібай жазығында, Ащыкол маңында. Қыстыгүні Үшқияқ, Торғай озеидері тоңірегін, қүмдардың ортасыи қыстайды. ұзын Қыпшақ руының алты атасында 2000-дай шаңырақ бар. Олардың жазғы жайлауы Торғай, Мойынты өзеыдерінің бөйыида, Обаған озепініц бас жағында, Еділ және Теректі жазығында. Қыстыгүні Сарыбұлақ өзенінің бас жағынан Торғай озепіне қарай, шығыс жағында Қайыңды тас өзеніне дейін қыстайды.

Скачать статью